سلنیوم

 

سلنیوم یک عنصر شیمیایی غیر فلزی و عضو گروه XVI جدول تناوبی می باشد که از نظر فعالیت شیمیایی و خواص فیزیکی شبیه گوگرد و تلوریم است. سلنیوم در تعدادی از اشکال آلوتروپیک ظاهر می شود: مشهورترین آنها پودر آمورف قرمز رنگ، یک ماده بلوری قرمز و یک شکل متالیک بلوری خاکستری به نام سلنیوم فلزی است.

 

سلنیوم فلزی، الکتریسیته را در نور بهتر از تاریکی هدایت می کند و در سلول های نوری استفاده می شود. سلنیوم در هوا می سوزد و تحت تأثیر آب قرار نمی گیرد، اما در اسید نیتریک غلیظ و مواد قلیایی حل می شود.

 

سلنیوم توسط یونس یعقوب برزلیوس در شهر استکهلم سوئد در سال ۱۸۱۷ میلادی کشف شد. او در کارهای اسید سولفوریک سهیم بود و بسیار علاقمند به رسوب قهوه ای-قرمز رنگی شده بود که در پایین محفظه هایی که اسید ساخته شده بود، باقی می ماند.

 

وی ابتدا فکر کرد این عنصر تلوریم است زیرا هنگام گرم شدن بوی شدید تربچه می دهد، اما سرانجام فهمید که در واقع این یک عنصر جدید است. وی همچنین اشاره کرد که ای ماده مانند گوگرد است و در واقع دارای خواص واسطه ای بین گوگرد و تلوریم است.

 

خواص و مشخصات شناسایی سلنیوم

 

خواص  مشخصات
شکل فیزیکی                                        پودر قرمز یا فلز نقره ای رنگ فرول شیمیایی                                                                     ۳۴Se
دانسیته (فلزی)                                                    (g/cm۳) ۴.۸۱ وزن اتمی استاندارد                                                          ۷۸.۹۷۱
نقطه ذوب                                                                     (۰C)221 شماره (CAS No)                                                       ۷۷۸۲-۴۹-۲
نقطه جوش                                                                    (۰C)685 ساختار کریستالی                                                     هگزاگونال

 

کاربردهای سلنیم

 

کاربردهای سلنیم

 

سلنیوم از ویژگی های فتوولتائیک و نور رسانایی خوبی برخوردار است و در الکترونیک مانند سلول های نوری، نورسنج و سلول های خورشیدی بسیار مورد استفاده قرار می گیرد. دومین کاربرد بزرگ سلنیوم در صنعت شیشه است: سلنیوم برای از بین بردن رنگ شیشه، دادن رنگ قرمز به لیوان ها و مینا ها استفاده می شود.

 

سومین استفاده کم، مصرف حدود ۱۵٪ سدیم سلنیت برای خوراک دام و مکمل های غذایی است. سلنیوم همچنین می تواند در کپی کردن و در تنظیم عکس ها، کاربردهایی پیدا کند. کاربرد هنری آن برای تشدید و گسترش دامنه تونال تصاویر عکاسی سیاه و سفید است.

 

سایر کاربردهای سلنیوم در آلیاژهای فلزی مانند صفحات سربی است که در باتری های ذخیره سازی و یکسو کننده ها برای تبدیل جریان AC به جریان DC استفاده می شود. سلنیوم برای بهبود مقاومت در برابر سایش در لاستیک های جوشانده شده استفاده می شود. برخی از ترکیبات این عنصر به شامپوهای ضد شوره نیز اضافه می شوند.

 

منابع

 

منابع سلنیم

 

سلنیم از عناصر کمیاب سطح این سیاره است و از نقره نادرتر است که به عنوان مشتقات متیل در جو وجود دارد. سلنیوم غیر ترکیبی گهگاه یافت می شود و حدود ۴۰ ماده معدنی حاوی سلنیوم وجود دارد که برخی از آنها می توانند ۳۰٪ سلنیوم داشته باشند، اما همه آنها نادر هستند و به طور کلی همراه با سولفیدهای فلزات مانند مس، روی و سرب وجود دارند.

 

کشورهای اصلی تولید کننده این ماده کاناد ، ایالات متحده آمریکا  بولیوی و روسیه هستند. تولید جهانی این عنصر در حدود ۱۵۰۰ تن در سال است و حدود ۱۵۰ تن سلنیوم از زباله های صنعتی بازیافت شده از دستگاه های فتوکپی قدیمی می باشد.

 

این ماده به طور طبیعی هم در محیط رخ می دهد و هم از طریق فرایندهای طبیعی و هم از طریق فعالیت های انسانی تولید می شود. خاک کشاورزی کاملاً بارور شده معمولاً حدود ۴۰۰ میلی گرم در تن از این عنصر دارد زیرا این عنصر به طور طبیعی در کودهای فسفاته وجود دارد و اغلب به عنوان ماده مغذی کمیاب اضافه می شود. در شکل طبیعی خود به عنوان عنصر سلنیوم ایجاد یا از بین نمی رود، اما توانایی تغییر شکل را دارد.

 

سلنیوم در خاک:

 

سلنیوم در خاک

 

سطح سلنیوم در خاک و آب افزایش می یابد، زیرا سلنیوم از هوا ته نشین می شود و و از طریق انباشت زباله در خاک های محل دفع قرار می گیرد. وقتی سلنیم در خاک با اکسیژن واکنش نشان نمی دهد، تقریباً بی حرکت می ماند. سلنیومی که بی حرکت باشد و در آب حل نشود، خطر کمتری برای موجودات زنده دارد.

 

سطح اکسیژن در خاک و اسیدیته خاک باعث افزایش فرم های متحرک سلنیوم می شود. سطح اکسیژن بیشتر و افزایش اسیدیته خاک، معمولاً در اثر فعالیت های انسانی مانند فرآیندهای صنعتی و کشاورزی ایجاد می شود.

 

وقتی سلنیوم، تحرک بیشتری داشته باشد، احتمال قرار گرفتن در معرض ترکیبات آن بسیار افزایش می یابد. دمای خاک، رطوبت، غلظت سلنیوم محلول در آب، فصل سال، محتوای مواد آلی و فعالیت میکروبی تعیین می کند که سرعت سلنیوم در خاک چقدر سریع خواهد بود. به عبارت دیگر، این عوامل میزان تحرک آن را تعیین می کنند.

 

کشاورزی علاوه بر اینکه محتوای سلنیوم را در خاک افزایش دهد. همچنین می تواند غلظت سلنیوم را در آبه ای سطحی افزایش دهد، زیرا سلنیم همراه با آب زهکشی آبیاری همراه است.

 

اثرات سلنیم بر سلامتی

 

اثرات بر سلامتی

 

انسان ممکن است از چندین طریق در معرض سلنیوم قرار گیرد. قرار گرفتن در معرض این ماده یا از طریق غذا یا آب صورت می گیرد، یا هنگامی که با خاک یا هوایی که حاوی غلظت بالایی از این عنصر است تماس پیدا می کنیم. این موضوع خیلی تعجب آور نیست، زیرا سلنیوم به طور طبیعی در محیط به طور گسترده ای وجود دارد.

 

قرار گرفتن در معرض سلنیوم عمدتا از طریق غذا صورت می گیرد، زیرا این ماده به طور طبیعی در غلات و گوشت وجود دارد. بشر برای حفظ سلامتی نیاز به جذب روزانه مقادیر مشخصی از آن دارد. برخی از غذاها معمولاً حاوی سلنیم کافی هستندتا از بیماری ناشی از کمبود آن جلوگیری شود.

 

ممکن است در بسیاری از موارد جذب سلنیوم از طریق غذا بیش از حد معمول باشد، زیرا در گذشته بسیاری از کودهای غنی از سلنیم در زمین های کشاورزی استفاده شده اند. افرادی که در مجاورت زباله های خطرناک زندگی می کنند، از طریق خاک و هوا در معرض تماس بیشتری قرار می گیرند.

 

سلنیوم از محل زباله های خطرناک و زمین های کشاورزی از طریق آبیاری، در آب های زیرزمینی یا سطحی قرار می گیرد. این پدیده باعث می شود که این عنصر در آب آشامیدنی محلی قرار گیرد، بنابراین قرار گرفتن در معرض سلنیم از طریق آب به طور موقت افزایش می یابد.

 

عوارض:

 

هنگامی که جذب سلنیوم خیلی زیاد باشد، احتمالاً اثرات مضری برای سلامتی ایجاد خواهد شد. جدی بودن این تأثیرات به غلظت این ماده در غذا و تعداد دفعات مصرف آن غذا بستگی دارد.

اثرات مختلفی از شکننده شدن مو و تغییر شکل ناخن ها، تا تورم پوست و دردهای شدید، سوزش چشم و غیره می توانند ایجاد شوند. مسمومیت با سلنیوم، ممکن است در بعضی موارد آنقدر شدید شود که حتی باعث مرگ شود.

 

قرار گرفتن در معرض بیش از حد بخارات سلنیم ممکن است باعث تجمع مایعات در ریه ها، ذات الریه، حالت تهوع، تب و لرز، بزرگ شدن کبد  و عوارض دیگری شود. این ماده تحریک کننده چشم و دستگاه تنفسی فوقانی و یک ماده حساس کننده است. آژانس بین المللی تحقیقات سرطان (IARC) سلنیوم را در گروه ۳ قرار داده است، یعنی این ماده از نظر سرطان زایی برای انسان قابل طبقه بندی نیست!

 

اثرات سلنیوم بر محیط زیست

 

اثرات بر محیط زیست

 

مقادیر کم سلنیم می تواند در خاک یا آب از طریق هوازدگی سنگ ها به وجود بیاید. وقتی توسط ذرات ریز گرد و غبار جذب شود، توسط گیاهان جذب شده یا در نهایت به هوا می رسد. این عنصر به احتمال زیاد از طریق احتراق ذغال سنگ و روغن، به عنوان دی اکسید سلنیوم وارد هوا می شود که در آب به اسید سلنیوم تبدیل خواهد شد.

 

ترکیبات سلنیوم در هوا معمولاً به سرعت به سلنیم و آب تجزیه می شوند، به طوری که برای سلامتی موجودات زنده خطرناک نیستند. رفتار سلنیوم در محیط به شدت به فعل و انفعالات آن با سایر ترکیبات و شرایط محیطی در یک مکان و زمان خاص بستگی دارد.

 

شواهدی وجود دارد که سلنیوم می تواند در بافت های بدن موجودات جمع شده و از طریق زنجیره غذایی منتقل شود. معمولاً این بزرگنمایی زیستی سلنیم زمانی شروع می شود که حیوانات قبل از هضم چیزی که خورده اند، گیاهان زیادی را که مقادیر زیادی از این ماده را جذب کرده اند، بخورند.

 

به دلیل آبیاری غلظت سلنیم در موجودات آبزی در بسیاری از مناطق بسیار زیاد است. هنگامی که حیوانات غلظت بسیار زیادی از سلنیوم را جذب یا انباشت می کنند، می تواند باعث نارسایی تولید مثل و نقایص مادرزادی آنها گردد.

 

 

جهت جستجوی محصولات شیمیایی اینجا جستجو کنید.

خرید مواد شیمیایی از این سایت تحت گارانتی دکتر شاهرضایی می باشد.